Wat is het verschil tussen goede en slechte cholesterol?
Cholesterol heeft een slechte naam. Veel mensen denken dat het een soort gif is dat je zo veel mogelijk moet vermijden. Maar eigenlijk heeft je lichaam het gewoon nodig. Waar het om gaat, is de verhouding tussen twee soorten: het ‘goede’ HDL en het ‘slechte’ LDL. Goed om te weten: zowel de uitleg als de waarden zijn minder ingewikkeld dan het lijkt.
Wat is cholesterol?
Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam gebruikt als bouwstof voor cellen en voor het maken van hormonen en vitamine D. Het meeste cholesterol maakt je lever zelf aan. Een deel krijg je binnen via voeding, maar bij de meeste mensen heeft verzadigd vet in voeding meer invloed op het cholesterol in je bloed dan het cholesterol in eten zelf.
Omdat cholesterol vet is, kan het niet zomaar door je bloed reizen. Het wordt vervoerd in bolletjes die lipoproteïnen heten. Daarvan zijn er twee belangrijke soorten.
LDL: het ‘slechte’ cholesterol
LDL vervoert cholesterol vanuit de lever naar de rest van je lichaam. Is er te veel LDL in je bloed, dan kan het zich ophopen in de wanden van je bloedvaten. Daardoor kunnen de vaten vernauwen of dichtslibben, wat het risico op een hartinfarct of beroerte verhoogt. Daarom noemen we LDL het ‘slechte’ cholesterol.
HDL: het ‘goede’ cholesterol
HDL doet het omgekeerde: het haalt overtollig cholesterol uit je bloedvaten op en brengt het terug naar de lever, waar het wordt afgevoerd. Een hoge HDL is gunstig, een lage HDL kan het risico op hart- en vaatziekten verhogen.
Let op: ‘goed’ en ‘slecht’ is een handige vereenvoudiging. Je lichaam heeft beide nodig. Het gaat om de balans.
Wat zijn de waarden?
De Hartstichting gebruikt onder andere deze richtlijnen (in mmol/l):
Waarde | Wat is gunstig? |
|---|---|
Totaal cholesterol | Lager dan 5,0 is normaal. 5,0 tot 6,4 is licht verhoogd, 6,5 tot 8,0 verhoogd, en meer dan 8,0 sterk verhoogd. |
LDL (slecht) | Hoe lager, hoe beter. Een LDL onder de 3,0 is over het algemeen goed. De streefwaarde die je arts voor jou kiest, hangt af van je totale risico. |
HDL (goed) | Hoger dan 1,0 bij mannen en hoger dan 1,2 bij vrouwen is gunstig. |
Belangrijk: ‘normaal’ is niet voor iedereen hetzelfde. Voor mensen die al een hart- of vaatziekte hebben, diabetes hebben of een erfelijke aanleg, gelden vaak lagere streefwaarden. Je arts kijkt daarom naar het totaalplaatje: je leeftijd, bloeddruk, roken, familiegeschiedenis en andere risicofactoren, niet alleen naar je cholesterol.
Wat beïnvloedt je cholesterol?
Voeding. Verzadigd vet (in bijvoorbeeld roomboter, vette kaas en vette vleeswaren) verhoogt het LDL. Onverzadigd vet (in noten, vette vis, olijfolie en plantaardige oliën) is gunstiger. Vezels uit groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten helpen mee.
Bewegen. Regelmatig bewegen kan het HDL verhogen en het LDL verlagen.
Gewicht en buikvet. Vooral veel buikvet heeft een ongunstig effect.
Roken. Dat verlaagt het HDL en beschadigt je bloedvaten.
Erfelijkheid. Bij sommige mensen is een hoog cholesterol erfelijk. Dan heeft leefstijl alleen vaak onvoldoende effect.
Wat kun je doen?
Je cholesterol meten kan bij je huisarts. Heb je een verhoogd cholesterol? Dan bespreekt de arts met je welke aanpak past: leefstijlaanpassingen, en soms medicijnen. Stop nooit op eigen houtje met medicijnen.
Dit artikel is geen medisch advies. Laat je waarden altijd beoordelen door je huisarts, die ze in samenhang met je overige gezondheid bekijkt.